کم خونی فقر آهن و بارداری چالش مهمی است که باید تا قبل از حاملگی بررسی شود. این شکل از کم خونی ، رایج ترین شکل کم خونی بوده و از زمان شروع سیکل های قاعدگی در زنان آغاز می شود. کم خونی در زنان مجرد و متاهل تقریبا در تمام سنین به خصوص تا پیش از یائسگی بسیار شایع است. بسیاری از دختران در دوران قاعدگی ، دچار خونریزی بیش از حد هستند اما از آنجا که هر ماه تکرار می شود ، عادی به نظر می رسد. مصرف مکمل ها و قرص آهن از راهکارهای موثر کنترل این میزان از کم خونی می باشد.
خونریزی قاعدگی غیر طبیعی و کم خونی
در کم خونی فقر آهن و بارداری ، مادران نیز قبل بارداری دچار این خونریزی شدید هستند و در شرح حال به متخصص زنان و زایمان تهران اظهار می کنند که نیاز به استفاده از دو بسته کامل نوار بهداشتی دارند. این در حالی است که دفع لخته های خونی بزرگ و نشت خونریزی به لباس ، نشان دهنده خونریزی غیر طبیعی می باشد. مقدار خونریزی طبیعی در هر سیکل قاعدگی حدود 80 سی سی است که در بیشتر موارد قاعدگی غیر طبیعی ، خونریزی از این مقدار بالاتر بوده و مسلما مقداری از ذخیره آهن نیز طی این پروسه از دست می رود. از این رو به دلیل کم خونی فقر آهن در دختران ، توصیه می شود حداقل سه قرص آهن طی هفته مصرف شود.
این در حالی است که بسیاری از بانوان با وجود کم خونی باردار می شوند و طی سال های متمادی بخش زیادی از آهن که با خونریزی های ماهانه دفع شده از طریق موادغذایی جبران نمی شود. در نتیجه ، کمبود آهن و کاهش هموگلوبین که نشان دهنده میزان کم خونی در آزمایش خون است ، مشخص می شود. از این رو بررسی دقیق وضعیت کم خونی فقر آهن و بارداری لازم و ضروری است.
مصرف مکمل در کمبود آهن
در مشاوره پیش از بارداری توسط متخصص پریناتولوژی ، وضعیت سلامتی برای اقدام به بارداری بررسی می شود. چکاپ کامل از نظر دیابت ، فشار خون ، عفونت های ادراری ، چربی خون بالا ، اختلال فاکتورهای کبدی و همچنین کم خونی ، جزء بررسی های مهم پیش از بارداری هستند. بررسی کم خونی بسیار اهمیت دارد. همان طور که گفته شد با اندازه گیری غلظت هموگلوبین و فریتین مشخص می شود.
اگر کم خونی فقر آهن تشخیص داده شود ، با توجه به شدت کم خونی گاهی روزانه یک قرص آهن تجویز می شود. اما در موارد شدید حتی دو قرص در روز نیز لازم است و اگر کم خونی بسیار شدید باشد ، معمولا مکمل به شکل تزریقی در سرم تجویز می شود.
در صورت تشخیص کمبود آهن ، مصرف مکمل ضروری است. توصیه می شود همه خانم ها ، به خصوص افرادی که خونریزی شدید دارند ، هر چند سال یک بار آزمایش CBC برای بررسی هموگلوبین و فریتین انجام دهند. اگر فریتین پایین باشد ، نشان دهنده کم خونی فقر آهن است و علاوه بر مصرف گوشت و حبوبات ، مصرف قرص آهن نیز کاملاً ضروری است.
افزایش خود به خودی حجم خون در بارداری
در زایمان طبیعی حداقل 500 سیسی یا نیم لیتر و در سزارین بیش از یک لیتر خون از بدن مادر دفع می شود. براساس سازگاری های خلقت ، یکی از تغییراتی که در زمان بارداری اتفاق می افتد ، افزایش حجم خون داخل رگ ها است. در شرایط غیر بارداری ، بدن حدود 5 لیتر خون دارد اما حجم خون در اواخر بارداری به حدود هفت و نیم لیتر می رسد که در بارداری های دوقلو این مقدار بیشتر خواهد بود. تقریبا 50 درصد به حجم خون مادر اضافه می شود که بیشتر پلاسما یا مایع شفاف خون است و مقدار گلبول های قرمز نیز افزایش پیدا می کند. این مکانیسم مقاومتی از مرگ و میر مادران در زمان زایمان بهعلت خونریزی جلوگیری می کند. زمانی که حجم خون مادر در اواخر بارداری تقریبا 50 درصد اضافه شود ، با حدود یک تا یک و نیم لیتر خونریزی دچار شوک و مرگ ناشی از آن نمی شود.
افزایش حجم خون طی بارداری یک مکانیسم محافظتی از مادر است. جنین برای رشد و تامین نیازهای خود به ترکیبات خون مادر از جمله آهن نیاز دارد و معمولا آهن مورد نیاز را از بدن مادر دریافت می کند. هر چقدر هم مادر کم خون باشد ، کم خونی شدید در جنین اتفاق نمی افتد اما کم خونی مادر طی بارداری بهشدت افزایش می یابد. از جمله عوارض کم خونی فقر آهن و بارداری ، این است که در خانم هایی که دچار کم خونی شدید هستند احتمال زایمان زودرس و نوزاد با وزن کم بیشتر است.
اهمیت رفع کم خونی در بارداری
عوارض کم خونی فقر آهن و بارداری بر مادر و جنین چیست ؟
زمانی که مادر دچار کم خونی باشد ، ممکن است علائم خستگی زودرس ، تنگی نفس ، بی اشتهایی و تپش قلب ایجاد شود که با درمان کم خونی و مصرف قرص آهن بهبود می یابد. مسلما اگر کم خونی مادر برطرف شود ، رشد جنین نیز بهتر خواهد بود و با وزن مناسب تری متولد می شود. چرا که کم خونی فقر آهن در صورت عدم درمان می تواند منجر به بروز عوارضی مثل اختلال در رشد و تکامل کودک ، مشکلات در دوره حاملگی و دیگر اختلالات مرتبط با سلامتی شود.
قرص آهن؛ راهکار مؤثر مقابله با کم خونی
برای کم خونی در بارداری چه بخوریم ؟ از سوالات رایج دوران بارداری است. بهطور کلی برای بدن خانم باردار ، همچنین ساختار جفت و جنین ، مقدار قابل ملاحظهای آهن طی بارداری مورد نیاز است. در افرادی که کم خونی زمینه ای فقر آهن ندارند ، ممکن است پزشک از هفته 18 تا 20 بارداری مصرف قرص آهن را تجویز کند اما در افرادی که کم خونی فقر آهن و بارداری را تجربه می کنند و کم خونی های شدید دارند ، مصرف قرص آهن از اوایل بارداری لازم است.
مصرف قرص آهن تا پس از زایمان نیز باید ادامه یابد تا کمبود ذخیره آهن به دلیل خونریزی زمان زایمان که تا حدود یک ماه پس از زایمان طبیعی یا سزارین کم و بیش وجود دارد ، جبران شود.
