عفونت ادراری یا سیستیت به التهاب و عفونت در مثانه گفته می شود که بیشتر در زنان اما در مردان نیز در سنین مختلف رخ می دهد. این بیماری اغلب به دلیل ورود باکتری ها به مجاری ادراری ایجاد می شود و می تواند باعث علائمی مانند سوزش و درد هنگام ادرار ، تکرر ادرار و درد پایین شکم شود. گاهی اوقات نیز خون در ادرار مشاهده می شود. عامل اصلی بروز آن ، عفونت باکتریایی است ، اما در برخی موارد ، عوامل دیگری نیز نقش دارند. در ادامه به دلایل ، روش های تشخیص و درمان این عارضه توسط متخصص زنان و زایمان تهران خواهیم پرداخت.
عفونت ادراری چیست ؟
سیستیت یا همان عفونت دستگاه ادراری به التهاب و عفونت مثانه گفته می شود که می تواند در هر جنس و سن و به ویژه در بانوان ، از دوران کودکی تا یائسگی بروز یابد. این بیماری معمولاً بر اثر ورود باکتری ها به مجاری ادراری رخ می دهد و علائمی چون سوزش و درد هنگام ادرار ، تکرر ادرار ، درد زیر شکم و گاهی وجود خون در ادرار دارد. برای پیشگیری ، رعایت بهداشت فردی ، مصرف مایعات کافی و اجتناب از نگه داشتن ادرار توصیه می شود. تشخیص بیماری با بررسی شرح حال ، معاینه بالینی ، آزمایش کامل ادرار و کشت انجام می شود تا نوع میکروب و حساسیت آن به آنتی بیوتیک ها مشخص شود. درمان معمولاً با مصرف آنتی بیوتیک مناسب بر اساس نتیجه آنتی بیوگرام انجام می گیرد ، اما استفاده خودسرانه از داروها ممکن است موجب مقاومت دارویی و سخت تر شدن روند درمان گردد.
علت ابتلا به عفونت ادراری
ابتلا به عفونت ادراری می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. آشنایی با هر یک از این موارد در پیشگیری از ابتلا نقش مهمی داشته و می تواند در مسیر حفظ سلامتی دستگاه ادراری مفید واقع شود.
۱. کم آبی بدن و مصرف کم مایعات
نوشیدن کم مایعات به ویژه آب ، یکی از عوامل اصلی ایجاد عفونت های ادراری است. زمانی که حجم ادرار کاهش یابد ، باکتری ها راحت تر در مثانه باقی می مانند و باعث التهاب می شوند. نوشیدن حدود ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز برای حفظ سلامت کلی بدن توصیه می شود. در هوای گرم یا هنگام تعریق بیشتر ، نیاز بدن به مایعات افزایش می یابد. همچنین باید توجه داشت که نوشیدنی هایی مثل چای و قهوه خاصیت ادرارآوری دارند و می توانند باعث کم آبی بدن شوند. بنابراین مصرف منظم آب در طول روز بدون وابستگی به احساس تشنگی اهمیت زیادی دارد.
۲. نگه داشتن ادرار و مشکلات اجتماعی مرتبط با سرویس های بهداشتی
خودداری از رفتن به سرویس بهداشتی یکی از عوامل تشدید کننده عفونت ادراری است ، به ویژه در بانوان و دختران نوجوان. این موضوع اغلب به نبود سرویس های بهداشتی مناسب و تمیز در فضاهای عمومی مربوط می شود. در مدارس نیز بسیاری از دانش آموزان به خصوص دختران ، به دلیل شرایط غیر بهداشتی سرویس ها از رفتن به توالت خودداری می کنند. این پرهیز باعث باقی ماندن طولانی مدت ادرار در مثانه شده و زمینه را برای رشد باکتری ها فراهم می کند. این عامل در کنار مصرف ناکافی مایعات ، خطر بروز عفونت را افزایش می دهد.
۳. تغییرات هورمونی در دوران یائسگی
در دوران پساقاعدگی ، کاهش سطح هورمون های زنانه به خشکی واژن ، نازک شدن بافت ها و تغییر در تعادل طبیعی سیستم ادراری و تناسلی منجر می شود. این تغییرات باعث می شوند محیط مجاری ادراری مستعد رشد باکتری ها شود. همچنین در این دوره احتمال بی اختیاری ، تکرر ادرار و شب ادراری نیز افزایش می یابد. ابتلا به دیابت که در سنین میانسالی شایع تر است ، ریسک عفونت های مکرر و مقاوم را نیز افزایش می دهد. به همین دلیل ، بانوانی که وارد مرحله منوپوز شده اند در برابر عفونت های ادراری آسیب پذیرتر هستند.
۴. بی توجهی به بهداشت فردی و جنسی
بی توجهی به اصول بهداشتی در روابط زناشویی می تواند احتمال انتقال عفونت ادراری بین همسران را افزایش دهد. در دوران پس از ازدواج ، به ویژه اگر بهداشت فردی رعایت نشود ، خطر بروز این نوع عفونت ها بیشتر خواهد بود. بسیاری از عوامل میکروبی ، ویروسی ، قارچی یا باکتریایی می توانند از طریق دستگاه های ادراری و تناسلی منتقل شوند و بهدلیل نزدیکی آن ها ، احتمال گسترش عفونت از یک بخش به بخش دیگر وجود دارد. زنانی که دچار زخم یا عفونت های تناسلی هستند ، بیش از دیگران در معرض ابتلا به عفونت های ادراری قرار دارند. استفاده صحیح از کاندوم نیز می تواند علاوه بر پیشگیری از بارداری ، نقش مؤثری در کاهش خطر انتقال عفونت بین زوجین ایفا کند.
⚠️علائم عفونت ادراری در مردان و زنان
-
سوزش هنگام ادرار
-
تکرر ادرار (نیاز مداوم به دفع ادرار)
-
احساس تخلیه ناقص مثانه
-
بوی بد و کدر بودن ادرار
-
درد در پایین شکم یا ناحیه لگن
-
وجود خون در ادرار ( ادرار صورتی یا قرمز رنگ )
-
تب و لرز ( در موارد شدید یا عفونت کلیه )
-
درد در ناحیه کمر یا پهلو ( نشانه درگیری کلیه )
عوارض عفونت ادراری در دوران بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و کاهش سیستم ایمنی باعث میشود احتمال ابتلا به عفونتهای ادراری حتی بدون علامت، افزایش یابد. در این حالت ممکن است خانم باردار هیچ نشانهای مانند سوزش یا تکرر ادرار نداشته باشد اما همچنان دچار عفونت باشد. به همین دلیل، انجام آزمایش کشت ادرار در مراحل مختلف بارداری برای تمام مادران ضروری است تا موارد بدون علامت نیز شناسایی شوند. این عفونتها اگر درمان نشوند، ممکن است به کلیه ها سرایت کرده و منجر به عوارض جدی شوند.
در صورت ابتلا، درمان با آنتیبیوتیک های بیخطر برای جنین کاملاً ضروری است. خودداری از درمان به دلیل نگرانی از مصرف دارو ، نهتنها بی فایده بلکه خطرناک است. زیرا عفونت ادراری کنترل نشده می تواند خطر زایمان زودرس و آسیب به سلامت مادر را بهدنبال داشته باشد. همچنین مصرف مناسب مایعات و اجتناب از نگه داشتن ادرار در این دوران باید جدی گرفته شود تا از بروز و تشدید عفونت پیشگیری گردد.
تشخیص عفونت ادراری
برای تشخیص دقیق عفونت ادراری ، انجام آزمایش کامل ادرار و کشت ادرار ضروری است. در آزمایش اولیه ، وجود گلبول های سفید یا قرمز ، نیتریت و باکتری می تواند به نفع عفونت باشد. اما برای تشخیص قطعی ، کشت ادرار انجام می شود تا نوع دقیق میکروب و میزان رشد آن مشخص گردد. در مواردی که پزشک به مقاومت دارویی شک دارد یا بیمار سابقه عفونت مکرر دارد ، آنتی بیوگرام نیز انجام می شود. در این تست ، میکروب به چند نوع آنتی بیوتیک رایج در محیط آزمایشگاهی واکنش نشان می دهد تا مشخص شود کدام دارو بیشترین تأثیر را دارد. این روش از مصرف بی رویه و غیر ضروری آنتی بیوتیک جلوگیری کرده و از تشدید مقاومت دارویی می کاهد. بنابراین ، تشخیص به موقع و دقیق با استفاده از این آزمایش ها نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمان دارد.
چگونه از عفونت ادراری پیشگیری کنیم؟
۱. شستشوی صحیح دست ها پیش از استفاده از سرویس بهداشتی : دست ها یکی از اصلی ترین راه های انتقال میکروب هستند ، به خصوص زمانی که با سطوح آلوده یا اشیای عمومی تماس دارند. شستن دست ها پیش از رفتن به سرویس بهداشتی به ویژه در محیط های عمومی اهمیت زیادی دارد. میکروب ها زیر ناخن های بلند پنهان می مانند و حتی برخی ویروس ها مثل HPV تا ۱۴ روز زنده می مانند. بنابراین باید با دقت و با برس یا شستشوی عمیق ، زیر ناخن ها نیز تمیز شود.
۲. استفاده از لباس زیر نخی و آزاد
پوشیدن لباس های زیر تنگ و از جنس الیاف مصنوعی باعث جلوگیری از تعریق و تهویه مناسب ناحیه تناسلی می شود. این محیط مرطوب و گرم ، محل مناسبی برای رشد میکروب ها و قارچ ها است. به ویژه در فصل تابستان ، استفاده از لباس زیر نخی و راحت برای جلوگیری از عفونت های ادراری و تناسلی توصیه می شود. لباس زیر باید مرتب تعویض شده و همواره خشک و تمیز باشد.
۳. خشککردن ناحیه تناسلی پس از شستشو
پس از شستشوی ناحیه جنسی ، حتما باید محل را با دستمال تمیز و بهداشتی خشک کرد. باقی ماندن رطوبت ، محیط مناسبی برای رشد قارچ ها و باکتری ها ایجاد می کند. همچنین جهت شستشو و خشک کردن باید از جلو به عقب ( واژن به سمت مقعد ) باشد تا احتمال انتقال میکروب از روده به دستگاه ادراری کاهش یابد. این مورد به ویژه برای خانم ها بسیار ضروری است.
۴. رعایت اصول بهداشتی در استفاده از نوار بهداشتی
نوار بهداشتی باید از نوع استاندارد ، دارای جذب مناسب و بدون حساسیت باشد. تعویض دیر هنگام آن ، به خصوص در هوای گرم یا هنگام خونریزی شدید ، باعث افزایش رشد میکروب ها می شود. بهتر است نوار بهداشتی هر ۲ تا ۳ ساعت یک بار تعویض شود ، به خصوص پس از دفع ادرار یا مدفوع. شستشوی واژن با آب ساده و ایستادن کوتاه مدت زیر دوش روزانه هیچ ضرری ندارد و حتی مفید هم هست.
۵. استفاده ایمن و بهداشتی از دستمال کاغذی
برخلاف برخی تصورات ، استفاده از دستمال توالت به تنهایی عامل ایجاد عفونت نیست ، به شرطی که دستمال از نوع استاندارد و بهداشتی باشد. دستمال هایی که در محیط های غیر بهداشتی نگهداری یا تولید می شوند می توانند عامل انتقال میکروب باشند. پس از شستشو ، استفاده از دستمال تمیز برای خشک کردن بسیار مؤثر است و مانع رشد قارچ در محیط مرطوب می شود.
۶. دوش گرفتن پیش از رابطه جنسی و رعایت بهداشت جنسی
حمامکردن و دوش گرفتن کوتاه پیش از رابطه جنسی ، از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از انتقال عفونت میان زوجین است. این کار باعث کاهش میزان باکتری ها روی پوست و اندام تناسلی می شود. همچنین رعایت تعهد جنسی به همسر ، نقش مهمی در جلوگیری از انتقال بیماری های مقاربتی دارد. روابط خارج از چهارچوب خانوادگی یکی از دلایل اصلی شیوع عفونت های ادراری و تناسلی است.
درمان عفونت ادراری
درمان عفونت ادراری موضوعی نیست که بتوان آن را به تعویق انداخت ، به ویژه زمانی که فرد به طور مکرر به آن دچار می شود. در این موارد لازم است با مراجعه به پزشک ، آزمایش و کشت ادرار انجام شود تا علت دقیق مشخص گردد.
گاهی عواملی مانند سنگ کلیه ، ناهنجاری های ساختاری یا ضایعات پنهان در کلیه ، حالب، مثانه یا مجرای ادرار باعث افزایش احتمال بروز عفونت می شوند. با پیشرفت روش های تصویربرداری ، این مشکلات حتی در دوران جنینی نیز با سونوگرافی های تخصصی قابل شناسایی هستند.
در کنار درمان دارویی و اقدامات پزشکی ، رعایت نکاتی مانند مصرف کافی مایعات ، تخلیه به موقع ادرار و مراجعه سریع در صورت مشاهده علائم (سوزش ، تکرر یا تغییر رنگ ادرار) اهمیت زیادی دارد.
همچنین، زیر ساخت های بهداشتی نقش مهمی در پیشگیری دارند.
ساخت سرویس های بهداشتی پاکیزه و در دسترس در اماکن عمومی و تأمین وسایل بهداشتی فردی ، باید در اولویت برنامه های بهداشت عمومی قرار گیرد تا احتمال انتقال و شیوع بیماری کاهش یابد.
نکته پایانی
بدن کودکان پس از دفع مدفوع حتما باید با آب شسته و خشک شود و پوشک تمیز تعویض گردد تا از بروز عفونت های ادراری جلوگیری شود. احتمال ابتلا به این عفونت ها در دختران به دلیل کوتاهی مجرای ادرار بیشتر است ، به ویژه در دوران شیرخوارگی که پوشک استفاده می کنند. بهتر است پس از شستشو ، از دستمال های مرطوب کمتر استفاده شود تا پوست کمتر در معرض مواد شیمیایی قرار گیرد. در شستشوی واژن ، دختران و بانوان ابتدا باید مجرای ادرار و سپس ناحیه مقعد را شسته دهند تا از انتقال میکروب ها جلوگیری شود. خشک کردن نیز به همین ترتیب انجام شود.
