افتادگی مثانه یا پرولاپس مثانه یکی از شایع ترین اختلالات لگنی در میان زنان است که معمولاً به دنبال ضعف در عضلات کف لگن و بافت های نگهدارنده مثانه ایجاد می شود. این وضعیت زمانی رخ می دهد که مثانه از موقعیت طبیعی خود به سمت پایین و گاهی به درون واژن جا به جا می شود. افتادگی مثانه می تواند خفیف باشد و تنها احساس فشار خفیفی در لگن ایجاد کند ، اما در موارد شدیدتر ممکن است باعث بی اختیاری ادرار ، عفونت ادراری و مکرر مثانه و اختلال در فعالیت های روزمره شود. شناخت علائم ، علل و درمان های این عارضه نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی زنان دارد.
علت و عوامل خطر افتادگی مثانه
پایین آمدن مثانه معمولاً به علت ضعف بافت های حمایت کننده واژن و کف لگن رخ می دهد. این ضعف می تواند در نتیجه یک یا چند عامل زیر ایجاد شود:
- زایمان های طبیعی متعدد یا سخت : فشار زیاد در حین زایمان باعث کشیدگی و آسیب عضلات کف لگن می شود.
- بارداری : افزایش وزن رحم و فشار مداوم بر عضلات لگن می تواند زمینه ساز افتادگی مثانه شود.
- افزایش سن و یائسگی : با کاهش هورمون استروژن ، استحکام بافت های لگن کاهش می یابد.
- اضافه وزن یا چاقی : وزن زیاد بدن باعث وارد شدن فشار مداوم به مثانه و عضلات کف لگن می شود.
- بلند کردن اجسام سنگین به صورت مکرر : یکی از شایع ترین علل در زنان فعال یا شاغل در کارهای فیزیکی.
- یبوست مزمن و زور زدن در هنگام اجابت مزاج : عامل فشار داخلی در لگن.
- سرفه های مزمن یا بیماری های ریوی : سرفه طولانی مدت نیز مانند بلند کردن اجسام سنگین عمل می کند.
- سابقه جراحی لگنی مانند هیسترکتومی (برداشتن رحم) : که باعث تضعیف ساختارهای حمایتی لگن می شود.
- ژنتیک و بافت های هم بند ضعیف : در برخی افراد به صورت ارثی وجود دارد.
علائم افتادگی مثانه و نحوه تشخیص آن
علائم افتادگی مثانه بسته به میزان جا به جایی و شدت افتادگی متفاوت است. در مراحل اولیه ممکن است هیچ نشانه مشخصی وجود نداشته باشد، اما با پیشرفت وضعیت ، علائم زیر ظاهر می شوند:
- احساس فشار یا سنگینی در لگن و واژن ، به ویژه هنگام ایستادن طولانی یا انجام فعالیت های سنگین.
- احساس پر بودن مثانه حتی پس از ادرار کردن.
- بی اختیاری ادرار هنگام سرفه ، عطسه یا خندیدن.
- عفونت های مکرر ادراری به دلیل تخلیه ناکامل مثانه.
- درد یا ناراحتی در زمان رابطه جنسی.
- در موارد شدید ، برآمدگی بافتی از دهانه واژن قابل مشاهده است.
اگر این علائم در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد کرده اند ، مراجعه به پزشک متخصص زنان و زایمان تهران یا اورولوژیست برای بررسی و تشخیص دقیق ضروری است. پزشک معمولاً از معاینه لگنی ، سونوگرافی و تست های ارودینامیک (نوار مثانه) برای تعیین درجه افتادگی و نوع درمان مناسب استفاده می کند.
زمان مراجعه به پزشک برای تشخیص و درمان به موقع افتادگی مثانه
هرگاه علائمی مانند احساس سنگینی لگن، بیاختیاری ادرار یا مشاهده برآمدگی از واژن را تجربه کردید، باید بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید. تأخیر در درمان ممکن است موجب پیشرفت افتادگی مثانه و بروز عفونتهای ادراری مزمن شود.
- تشخیص زودهنگام به پزشک کمک میکند بهترین روش درمانی متناسب با شدت بیماری انتخاب شود.
- در صورت بروز تب، درد شدید یا خونریزی همزمان با علائم فوق، فوراً به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید.
روش های درمان افتادگی مثانه
درمان پرولاپس مثانه به شدت افتادگی ، سن بیمار ، علائم بالینی و تمایل فرد به بارداری یا روابط جنسی آینده بستگی دارد. گزینه های درمانی از روش های غیر جراحی تا جراحی های ترمیمی را شامل می شود.
۱. تغییر سبک زندگی
در موارد خفیف ، تغییر در سبک زندگی می تواند به تقویت عضلات کف لگن و کاهش فشار بر مثانه کمک کند:
- کاهش وزن و حفظ وزن سالم برای کاهش فشار لگنی.
- جلوگیری از یبوست با مصرف فیبر و مایعات کافی.
- ترک سیگار برای کاهش سرفه مزمن.
- پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین.
- اصلاح وضعیت بدن در هنگام اجابت مزاج و نشستن صحیح در دستشویی.
- درمان بیماری های ریوی یا سرفه های مزمن.
۲. تمرینات کگل
یکی از مؤثرترین روش های غیر جراحی افتادگی مثانه ، انجام تمرینات کگل (Kegel) است که با تقویت عضلات کف لگن ، به حفظ موقعیت طبیعی مثانه کمک می کند. این تمرین باید روزانه و به صورت منظم انجام شود تا تأثیر آن در پیشگیری از افتادگی بیشتر یا بازگشت علائم قابل مشاهده باشد.
۳. استفاده از پساری
پساری (Pessary) یک وسیله سیلیکونی است که توسط پزشک داخل واژن قرار داده می شود تا از مثانه و بافت های واژن حمایت کند. این روش برای زنانی که تمایل به جراحی ندارند یا در دوران بارداری هستند بسیار مناسب است. استفاده از پساری باید زیر نظر پزشک و با شست و شوی منظم انجام گیرد تا از عفونت جلوگیری شود.
۴. درمان با لیزر واژینال
در درجات خفیف تا متوسط افتادگی مثانه ، استفاده از لیزر CO₂ فرکشنال می تواند به تحریک کلاژن سازی و جوان سازی عضلات واژن و مثانه کمک کند. این روش بدون درد ، بدون نیاز به جراحی و با دوره نقاهت کوتاه است. معمولاً ۳ تا ۴ جلسه درمانی برای دستیابی به نتایج مطلوب کافی است.
۵. جراحی افتادگی مثانه
در موارد شدیدتر که علائم باعث اختلال قابل توجه در زندگی فرد شده اند ، جراحی ترمیمی افتادگی مثانه بهترین گزینه درمانی است. جراحی ها معمولاً به دو روش انجام می شوند:
- ترمیم قدامی از طریق واژن: بافت مثانه از دیواره واژن جدا شده و به موقعیت طبیعی بازگردانده می شود.
- جراحی لاپاراسکوپی یا شکمی: برای اصلاح افتادگی های شدید و جلوگیری از تکرر ادرار به کار می رود.
دوره نقاهت این جراحی ها معمولاً ۴ تا ۶ هفته است و اکثر بیماران پس از آن می توانند فعالیت های روزمره خود را از سر بگیرند.
در زنانی که دیگر تمایلی به روابط جنسی ندارند ، در برخی موارد اصلاح قطر یا کوتاه کردن واژن می تواند درمان قطعی محسوب شود.
پیشگیری از افتادگی مثانه
برای کاهش خطر بروز این عارضه، رعایت چند نکته ساده اما مؤثر توصیه میشود:
- انجام روزانه تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن.
- حفظ وزن ایدئال و پرهیز از چاقی.
- جلوگیری از یبوست و مصرف فیبر کافی.
- خودداری از بلند کردن اجسام سنگین.
- درمان سرفههای مزمن و بیماریهای ریوی در صورت وجود.
سخن آخر
افتادگی مثانه یک اختلال قابل درمان است که با تشخیص به موقع و رعایت نکات مراقبتی می توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. درمان این بیماری بسته به شدت آن ، می تواند از تمرینات ساده کف لگن و تغییر سبک زندگی تا جراحی های ترمیمی پیشرفته متفاوت باشد. مشاوره با پزشک متخصص زنان یا اورولوژی بهترین راه برای انتخاب درمان مناسب و بازگشت به زندگی سالم و بدون درد است.
