بلوغ جسمی در واقع مرحله ای حساس از رشد است که در آن صفات ثانویه جنسی شکل گرفته و توانایی باروری در بدن و بارداری ایجاد می شود. این فرآیند در نتیجه تعامل دقیق بین مغز ، غده هیپوتالاموس ، تخمدان ها و سایر بخش های سیستم هورمونی رخ می دهد. هرگونه اختلال در این چرخه می تواند موجب تغییر در زمان بندی طبیعی بلوغ شود که به بلوغ زودرس شناخته می شود. در ادامه به شناخت شرایط و علائم بلوغ در دختران و همچنین پیشگیری از بلوغ زودرس اشاره می شود.
تغییرات بدنی در دوران بلوغ دختران و حمایت والدین
بلوغ در دختران دوره ای طبیعی از رشد است که طی آن بدن دچار تغییرات فیزیکی و هورمونی قابل توجهی می شود. در این دوران ، رشد سینه ها ، آغاز قاعدگی ، افزایش قد و تغییرات خلقی از مهم ترین علائم بلوغ هستند. این فرآیند معمولاً بین سنین ۹ تا ۱۳ سالگی آغاز شده و نشانه گذار از کودکی به نوجوانی است. شناخت علائم بلوغ دختران به والدین کمک می کند تا فرزند خود را در این مرحله حساس بهتر درک و حمایت کنند. برای حمایت از دختران در دوران بلوغ ، والدین می توانند:
-
گفتوگوی صادقانه و آرام درباره تغییرات بدنی و احساسی برقرار کنند تا احساس شرم یا ترس کاهش یابد.
-
آموزش بهداشت فردی و قاعدگی را به صورت عملی و با زبانی ساده توضیح دهند.
-
حمایت عاطفی و ایجاد احساس امنیت را در خانه تقویت کنند تا اعتماد به نفس فرزند افزایش یابد.
علائم بلوغ در دختران
یکی از اولین تغییراتی که در دوران بلوغ متوجه آن خواهید شد ، تغییرات سریع فیزیکی و جسمی است. در این دوران ممکن است دختران از اندام و تغییرات فیزیکی خود راضی نباشند ولی به زودی به تغییرات صورت گرفته در ظاهرشان عادت می کنند. در جدول زیر به صورت طبقه بندی شده علائم بلوغ شرح داده شده است.
علائم بلوغ دختران
| عنوان | توضیحات |
|---|---|
| رشد فیزیکی | افزایش قد ، تغییر شکل لگن و باسن ، رشد ران ها و افزایش حجم بدن از نشانه های اولیه بلوغ هستند. این تغییرات ممکن است باعث نارضایتی موقتی از ظاهر شوند اما به مرور طبیعی تلقی می گردند. |
| رشد سینهها | سینه ها شروع به رشد کرده و ممکن است اندازه آن ها متفاوت باشد. رنگ نوک سینه تغییر کرده و رشد مو در اطراف آن ممکن است دیده شود. در صورت وجود درد یا توده ، مراجعه به متخصص زنان و زایمان تهران توصیه می شود. |
| رشد موهای بدن | موها در نواحی زیر بغل و ناحیه تناسلی رشد می کنند. ابتدا نازک و صاف اند ولی با گذشت زمان ضخیم تر و گاهی مجعد می شوند. برای اصلاح موها از یک بزرگسال کمک بگیرید تا روش ایمن تری برای اصلاح ناحیه یاد بگیرید. |
| تغییرات پوستی | به دنبال بلوغ در دختران و در اثر افزایش هورمون ها ، غدد چربی فعال تر می شوند و ممکن است آکنه یا جوش بروز کند. از فشار دادن جوش ها خودداری کنید و در صورت نگرانی از وضعیت پوست ، با پزشک مشورت نمایید. |
| احساسات جنسی | در این دوران ممکن است تمایلات و کنجکاوی های جنسی بروز یابد که امری طبیعی در روند رشد بلوغ است. صحبت با والدین یا مشاور می تواند به درک بهتر این احساسات کمک کند. |
عوامل موثر بر بلوغ دختران
- وضعیت ژنتیک : یکی از عوامل اثرگذار بر بلوغ ، ژنتیک است. به طوری که ممکن است در گروه های مختلف ، کشورهای مختلف و نژادهای مختلف ، سن بلوغ و وضعیت بلوغ متفاوت باشد. توجه داشته باشید که شروع بلوغ و قاعدگی در یک دختر ممکن است به افراد نزدیک در خانواده مثلا به مادر و خواهر شباهت داشته باشد.
- تغذیه : عامل دیگری که بر بلوغ در دختران تاثیر گذار است مسئله تغذیه و رژیم غدایی می باشد. به طوری که سن بلوغ در کودکان چاق از افراد دیگر که وزن متناسبی دارند ، پایین تر است. به عبارتی کودکان چاق زودتر بالغ می شوند. همچنین تاخیر قاعدگی در کودکانی که سوء تغذیه دارند و وزن کمی دارند بیشتر مشهود است.
- موقعیت جغرافیایی : موقعیت جغرافیایی که فرد در آن زندگی می کند و تماس با نور نیز از عواملی است که در شروع سن بلوغ دخالت دارد. تا جایی که سن بلوغ در نواحی گرمسیر و نزدیک خط استوا ، پایین تر است. لذا بلوغ در دختران با رنگ پوست تیره تر که در مناطق گرمسیر زندگی می کنند ، ممکن است زودتر رخ دهد. در روستاها و نواحی کوهستانی و نواحی سردسیر ، معمولا سن بلوغ دیرتر بوده و دختران دیرتر بالغ می شوند.
- لازم به ذکر است که طبق مشاهدات صورت گرفته در کودکان نابینا ، بلوغ زودتر رخ می دهد. بلوغ زودرس در کودکان نابینا معمولاً به دلیل اختلال در تنظیم ترشح هورمون ملاتونین رخ می دهد. کاهش نور ورودی به مغز باعث برهم خوردن ریتم شبانه روزی و افزایش زودهنگام ترشح هورمون های جنسی می شود. بنابراین شروع بلوغ تا حدی به میزان نور و رسیدن نور به سلول های بینایی هم ارتباط دارد.
فیلم درباره بلوغ در دختران – دکتر شیرین نیرومنش
فرآیند بلوغ در دختران
تغییرات کامل سن بلوغ دختران از شروع تا اتمام حدود چهار سال و نیم ، زمان نیاز دارد و در ابتدا رشد سینه ها رخ می دهد. در کودکی که به سن بلوغ می رسد موهای ثانویه در بدن به تدریج شروع به رشد می کند و در مرحله بعدی ، نوبت شروع سیکل های ماهانه است.
توجه داشته باشید که قبل از تکمیل بلوغ و سیکل ماهانه ، رشد قدی افزایش می یابد. لذا کودکانی که زودتر بالغ می شوند قد بلندتری دارند. ولی در نهایت دختر خانم هایی که زودتر به بلوغ می رسند و زودتر پریود آن ها شروع می شود ممکن است در نهایت در حدود سن 25 – 20 سالگی قدی کوتاه تر از همسالان خودشان داشته باشند.
علائم شروع بلوغ در دختران معمولا از حدود 9 – 8 سالگی شروع می شود و سن متوسط شروع سیکل های ماهانه در حدود 13 – 12 سالگی است. در تحقیقاتی که در کشور ما صورت گرفته ، سن متوسط شروع قاعدگی حدود 12 سالگی است. بلوغ دختر از چه سنی تمام میشود ؟ به طور معمول تا پایان 18 یا 19 سالگی بلوغ ادامه داشته و پس از آن متوقف خواهد شد.
در چه مواردی باید به پزشک مراجعه نمود ؟
اگر دختر خانمی به سن 13 سالگی برسد و صفات ثانویه جنسی به صورت شروع رشد سینه ها و موهای ثانویه در او مشاهده نشود ، این مسئله غیرطبیعی تلقی می شود و نیاز به بررسی دارد. همچنین اگر بلوغ در دختران تا سن 16 سالگی روی ندهد و سیکل قاعدگی و پریود در او ایجاد نشود ، این مسئله نیز غیر طبیعی بوده و نیاز به بررسی دارد.
افزون بر موارد فوق الذکر ، چنانچه 6 سال از شروع علائم ثانویه بگذرد ولی رشد سینه ها ، رشد قدی ، موهای ثانویه و قاعدگی اتفاق نیفتد ؛ این مورد به عنوان تاخیر در بلوغ کامل تلقی می شود و باید حتما تحت بررسی قرار بگیرد.
بلوغ زودرس چیست؟
بلوغ زودرس به وضعیتی گفته می شود که در آن علائم بلوغ پیش از هفت سالگی در دختران ظاهر می شود. این وضعیت از نظر پزشکی طبیعی نیست و نیاز به بررسی تخصصی دارد. بلوغ زودرس یا دیررس می تواند نشانه ای از تغییرات هورمونی یا مشکلات زمینه ای باشد که در صورت بی توجهی ممکن است به بروز عوارض جسمی و روانی در آینده منجر شود.
مادران باید نسبت به نشانه های اولیه بلوغ در دختران کودک سال خود هوشیار باشند. در صورت مشاهده هرگونه تغییر زودهنگام مانند رشد سینه ها ، تغییرات خلقی یا بروز موی زائد در بدن ، مراجعه به متخصص زنان یا غدد کودکان ضروری است. این مسئله به ویژه در کودکانی که دچار اضافه وزن یا چاقی مفرط هستند اهمیت بیشتری دارد ، زیرا چاقی یکی از عوامل اصلی تحریک زودهنگام سیستم هورمونی به شمار می رود. تنظیم تغذیه ، افزایش فعالیت بدنی و کنترل مصرف کالری مازاد می تواند در پیشگیری از بروز بلوغ زودرس بسیار مؤثر باشد.
اهمیت شناخت علائم بلوغ زودرس
شناخت به موقع علائم بلوغ زودرس نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جسمی و روحی کودک دارد. اگر والدین بتوانند در همان مراحل ابتدایی تغییرات ، مشکل را شناسایی کنند ، با درمان های ساده و اصلاح سبک زندگی ، می توان از پیشرفت زودهنگام بلوغ در دختران جلوگیری کرد. بی توجهی به این علائم ممکن است باعث کاهش قد نهایی کودک ، مشکلات روحی مانند اضطراب یا افت اعتماد به نفس و حتی ناهماهنگی در رشد جنسی شود.
پیشگیری از مشکلات ناشی از بلوغ زودرس
پیشگیری از بلوغ زودرس نیازمند رویکردی جامع است. تغذیه سالم ، دوری از مصرف بیش از حد غذاهای پرچرب و فرآوری شده ، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن کودک از مهم ترین اقدامات هستند. همچنین کاهش استرس ، تنظیم خواب و پرهیز از تماس با مواد شیمیایی حاوی هورمون های مصنوعی (مانند برخی لوازم آرایش یا ظروف پلاستیکی نامرغوب) نیز توصیه می شود. با رعایت این نکات و پیگیری منظم وضعیت رشد کودک توسط پزشک متخصص ، می توان اطمینان یافت که روند بلوغ در دختران در زمان طبیعی و به صورت سالم انجام می شود.
